Tác hại của thuốc lá, rượu bia đối với sức khỏe sinh sản nam

Thuốc lá và rượu bia gây hại cho sức khỏe sinh sản nam theo nhiều cách: làm giảm số lượng và chất lượng tinh trùng, tăng tổn thương ADN tinh trùng, làm tổn thương mạch máu dẫn đến rối loạn cương, và với rượu, làm giảm testosterone khi uống nhiều kéo dài. Tin tốt là nhiều tác hại có thể cải thiện sau khi bỏ hoặc giảm. Vì một chu kỳ sinh tinh mất khoảng hơn hai tháng, những thay đổi bạn bắt đầu hôm nay có thể phản ánh trong tinh dịch đồ vài tháng tới.

Thuốc lá: kẻ phá hoại mạch máu và tinh trùng

Tác động lên tinh trùng

Khói thuốc chứa hàng nghìn hóa chất, trong đó có kim loại nặng như cadmium, chì, và các chất gây ung thư. Ở người hút thuốc, nhiều nghiên cứu ghi nhận:

• Mật độ tinh trùng thấp hơn.
• Tỷ lệ tinh trùng di động kém hơn.
• Tỷ lệ tinh trùng dị dạng cao hơn.
• Tăng phân mảnh ADN tinh trùng, có thể liên quan tới khó thụ thai và sảy thai.

Cơ chế chủ yếu là stress oxy hóa: các gốc tự do trong khói thuốc tấn công màng tế bào và vật liệu di truyền của tinh trùng.

Tác động lên cương cứng

Nicotin gây co mạch tức thời; các chất khác trong khói thuốc làm tổn thương lớp nội mô, giảm khả năng sản xuất nitric oxid, và thúc đẩy xơ vữa. Hút thuốc là một yếu tố nguy cơ độc lập của rối loạn cương, nguy cơ tăng theo số điếu và số năm hút. Thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng không phải là lựa chọn "an toàn"; chúng vẫn chứa nicotin và các chất có hại cho mạch máu.

Hút thuốc thụ động

Khói thuốc ảnh hưởng tới cả người bạn đời đang mong con, và thai nhi nếu người vợ mang thai. Bỏ thuốc là món quà cho cả gia đình.

Rượu bia: từ "hưng phấn" tới suy giảm

Ngắn hạn

Một ít rượu có thể làm bớt ngại ngùng, nhưng khi uống nhiều, rượu ức chế hệ thần kinh trung ương, làm giảm cảm giác, khó đạt cương, khó xuất tinh hoặc xuất tinh không kiểm soát. Rượu cũng làm phán đoán kém, dễ dẫn tới quan hệ không an toàn.

Dài hạn

• Giảm testosterone: rượu gây độc trực tiếp cho tế bào sản xuất testosterone trong tinh hoàn và rối loạn trục nội tiết.
• Tăng estrogen: tổn thương gan làm rối loạn chuyển hóa hormone, có thể gây vú to ở nam.
• Teo tinh hoàn ở người nghiện rượu lâu năm.
• Tổn thương thần kinh ngoại biên, ảnh hưởng cảm giác và phản xạ cương.
• Giảm chất lượng tinh trùng ở người uống nhiều thường xuyên.

Ảnh hưởng của rượu bia khi kết hợp với thuốc điều trị rối loạn cương được phân tích trong bài Sildenafil tương tác với rượu bia và thức ăn béo.

Bảng so sánh tác hại

Khi bỏ, cơ thể phục hồi thế nào

Sau khi bỏ thuốc lá, chức năng nội mô bắt đầu cải thiện, tuần hoàn tốt hơn. Nhiều người nhận thấy khả năng cương cải thiện sau vài tháng, đặc biệt ở người trẻ và chưa có bệnh mạch máu nặng. Về tinh trùng, vì quá trình sinh tinh kéo dài khoảng 70–80 ngày, cải thiện thường được đánh giá sau ít nhất ba tháng.

Với rượu, giảm hoặc ngừng uống giúp gan phục hồi, testosterone có thể tăng trở lại ở nhiều người nếu chưa có tổn thương vĩnh viễn. Giấc ngủ, cân nặng và tâm trạng cũng thường cải thiện.

Bắt đầu thay đổi: các bước thực tế

Với thuốc lá

1. Chọn một ngày bỏ thuốc cụ thể trong vòng hai tuần tới.
2. Nhận diện tình huống hay hút: sau ăn, khi uống cà phê, khi căng thẳng, và chuẩn bị hành vi thay thế.
3. Bỏ bật lửa, gạt tàn khỏi nhà và xe.
4. Báo cho người thân, đồng nghiệp để được hỗ trợ.
5. Hỏi bác sĩ về các biện pháp hỗ trợ cai thuốc nếu bạn đã thử nhiều lần thất bại. Tổng đài tư vấn cai nghiện thuốc lá miễn phí 1800 6606 tại Việt Nam cũng là một nguồn hỗ trợ.

Với rượu bia

1. Đặt giới hạn rõ ràng: số ngày không uống trong tuần, số ly tối đa mỗi lần.
2. Xen kẽ nước lọc, ăn trước khi uống.
3. Từ chối lời mời khi không cần thiết; chuẩn bị sẵn câu trả lời như "đang uống thuốc" hay "phải lái xe".
4. Tìm hoạt động thay thế cho thói quen nhậu cuối tuần: thể thao, cà phê với bạn bè.
5. Nếu thấy khó kiểm soát, run tay, vã mồ hôi khi ngưng uống, cần gặp bác sĩ vì cai rượu đột ngột ở người nghiện nặng có thể nguy hiểm.

Thay thế bằng thói quen tích cực

Nhiều người lo tăng cân khi bỏ thuốc. Vận động đều đặn và ăn uống hợp lý giúp kiểm soát điều này. Nếu muốn bắt đầu tập luyện, bạn có thể tham khảo cách xây dựng dinh dưỡng cho người mới tập gym. Những thói quen khác ảnh hưởng tới sinh lực được tổng hợp trong bài thói quen sinh hoạt làm suy yếu sinh lực.

Khi đang có kế hoạch sinh con

Nếu vợ chồng đang chuẩn bị có con, lý tưởng là người chồng bỏ thuốc lá và hạn chế tối đa rượu bia ít nhất ba tháng trước khi bắt đầu. Kết hợp ăn uống đủ chất, ngủ đủ, tránh nhiệt độ cao vùng bìu. Nếu sau một năm cố gắng chưa có thai, cả hai nên đi khám; bài thực phẩm giàu kẽm hỗ trợ sinh tinh gợi ý thêm về dinh dưỡng.