Gan nhiễm mỡ ở nam giới mùa tất niên: xét nghiệm gì, giảm thế nào

Gan nhiễm mỡ ở nam giới thường không có triệu chứng cho tới khi đã tổn thương đáng kể, nên mùa tiệc tất niên là lúc dễ làm bệnh nặng thêm mà không hay biết. Mốc an toàn được bác sĩ Việt Nam khuyến nghị là nam giới không quá 2 đơn vị cồn mỗi ngày. Nếu có mỡ bụng, đái tháo đường, mỡ máu hay huyết áp cao, nên làm xét nghiệm men gan và siêu âm bụng; giảm cân, vận động đều và hạn chế rượu bia là cách điều trị chính.

Câu chuyện thường gặp sau những tuần liên hoan

VietNamNet đăng ngày 19/2/2026 trường hợp một người đàn ông 49 tuổi ở Hà Nội nhập viện cấp cứu vì nôn sau ăn, sốt nhẹ, chán ăn. Từ sau Tết Dương lịch, ông dự 4–5 buổi liên hoan mỗi tuần. Bác sĩ chẩn đoán viêm gan cấp do rượu; sau 24 giờ truyền dịch và điều chỉnh rối loạn toan kiềm, ông được xuất viện với lời dặn kiêng rượu bia hoàn toàn.

Theo bài báo, gan đảm nhận khoảng 90% quá trình chuyển hóa cồn nhưng mỗi giờ chỉ xử lý được một lượng nhất định. Uống nhiều trong thời gian ngắn khiến gan quá tải. Lạm dụng rượu bia làm gián đoạn quá trình oxy hóa axit béo, mỡ tích tụ trong tế bào gan, và nếu không thay đổi thói quen, bệnh có thể tiến triển thành viêm gan do rượu, xơ gan, thậm chí ung thư gan.

Hai con đường dẫn tới gan nhiễm mỡ

Ở nam giới trung niên Việt Nam, gan nhiễm mỡ thường đến từ hai nguồn chồng lên nhau: rượu bia và rối loạn chuyển hóa (thừa cân, mỡ bụng, đường huyết cao).

Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) gọi dạng thứ hai là bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa, viết tắt MASLD, tên cũ là gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD). Theo trang thông tin của NHS về MASLD, người có nguy cơ cao hơn gồm:

• Thừa cân, đặc biệt mỡ tập trung ở vòng eo.
• Ăn uống không lành mạnh, ít vận động.
• Đái tháo đường type 2.
• Huyết áp cao hoặc cholesterol cao.
• Trên 50 tuổi.

Một người đàn ông bụng to, ngồi văn phòng cả ngày, tối đi nhậu vài lần mỗi tuần có thể mang cả hai yếu tố cùng lúc, và tổn thương gan khi đó tăng nhanh hơn.

Bốn giai đoạn và vì sao phát hiện sớm quan trọng

NHS chia bệnh thành bốn giai đoạn:

1. Gan nhiễm mỡ đơn thuần: mỡ tích tụ nhưng chưa tổn thương. Phần lớn người bệnh chỉ dừng ở giai đoạn này.
2. Viêm gan nhiễm mỡ (MASH, trước gọi là NASH): mỡ gây viêm, có nguy cơ nặng thêm.
3. Xơ hóa: gan đã tổn thương nhưng thường vẫn hoạt động tốt.
4. Xơ gan: tổn thương nặng, ảnh hưởng chức năng gan.

Giai đoạn đầu có thể đảo ngược nếu thay đổi lối sống. Càng về sau, khả năng hồi phục càng giảm. Vì thế, kết quả siêu âm ghi "gan nhiễm mỡ độ 1" không nên bị xem nhẹ.

Dấu hiệu cảnh báo dễ bị bỏ qua

NHS cho biết bệnh thường không có triệu chứng và hay được phát hiện tình cờ khi xét nghiệm vì lý do khác. Một số người thấy rất mệt, khó chịu chung hoặc đau tức dưới sườn phải. Bài báo VietNamNet liệt kê các dấu hiệu tương tự: mệt mỏi kéo dài dù đã nghỉ, chán ăn, đầy bụng khó tiêu, nặng tức vùng hạ sườn phải. Những biểu hiện này dễ bị đổ cho "thiếu ngủ cuối năm" nên nhiều người không đi khám.

Xét nghiệm nên làm

Theo NHS, bác sĩ sẽ đo chiều cao, cân nặng, vòng eo, hỏi lượng rượu bia; sau đó cho làm thêm xét nghiệm máu và có thể siêu âm bụng để xác nhận có mỡ, loại trừ nguyên nhân khác, kiểm tra tổn thương gan và các bệnh đi kèm như bệnh thận. Ở Việt Nam, một gói khám thường gồm:

• Men gan (AST, ALT, GGT), đặc biệt GGT hay tăng ở người uống nhiều rượu.
• Đường huyết lúc đói hoặc HbA1c, mỡ máu.
• Xét nghiệm viêm gan B, C nếu chưa từng làm.
• Siêu âm bụng; khi nghi xơ hóa, bác sĩ có thể chỉ định thêm đo độ đàn hồi gan.

Bài báo VietNamNet lưu ý người đã mắc viêm gan B hoặc C mạn tính có nguy cơ suy gan cấp cao hơn khi uống rượu bia. Đây là nhóm cần kiêng triệt để nhất.

Đơn vị cồn: con số cụ thể cho bàn nhậu

Theo khuyến nghị dẫn trong bài báo VietNamNet, nam giới không quá 2 đơn vị cồn mỗi ngày, nữ giới không quá 1 đơn vị. Một đơn vị cồn tương đương khoảng 3/4 lon bia 330 ml hoặc 30 ml rượu mạnh. Như vậy, nam giới chỉ nên uống tối đa khoảng một lon rưỡi bia mỗi ngày. NHS đưa ra mức tương tự cho người mắc MASLD: không quá 14 đơn vị mỗi tuần theo cách tính của Anh, và không hút thuốc.

So với thực tế một buổi tất niên, nơi mỗi người dễ uống 5–10 lon, khoảng cách là rất lớn. Bài tác hại của thuốc lá, bia rượu đối với sức khỏe sinh sản nam cho thấy cái giá không chỉ dừng ở lá gan.

Mẹo giảm hại trong bữa tiệc

• Không uống khi bụng đói, ăn nhẹ trước khi vào tiệc.
• Uống xen kẽ với nước lọc.
• Gọi thêm rau xanh, trái cây; hạn chế đồ chiên, nướng nhiều mỡ.
• Đặt giới hạn số lon từ trước và giữ đúng, nhất là khi phải dự nhiều tiệc liên tiếp.

Đảo ngược gan nhiễm mỡ: điều thực sự hiệu quả

NHS khẳng định thay đổi lối sống là điều trị chính: ăn uống cân bằng, vận động ít nhất 150 phút mỗi tuần và giảm cân nếu thừa cân. Người bệnh nên được kiểm tra ít nhất mỗi năm một lần và làm lại xét nghiệm mỗi 2–3 năm. Khi gan đã tổn thương, bác sĩ chuyên khoa có thể cân nhắc thuốc như pioglitazone hoặc vitamin E; trường hợp rất nặng có thể cần ghép gan.

Bữa ăn hằng ngày đóng vai trò lớn. Những gợi ý về thực đơn cho nam giới trong bài chế độ ăn uống khoa học cho nam giới cũng phù hợp với người cần giảm mỡ gan: nhiều rau, đạm nạc, hạn chế đường và đồ chế biến sẵn.

Cần cảnh giác với các loại "thuốc bổ gan", "giải độc gan" quảng cáo rầm rộ dịp cuối năm. Uống thực phẩm chức năng trong khi vẫn duy trì nhịp nhậu cũ không làm gan hồi phục, và một số sản phẩm thảo dược còn gây tổn thương gan.

Khi nào cần đến bệnh viện ngay

Đi khám cấp cứu nếu sau đợt uống rượu xuất hiện nôn nhiều, sốt, vàng da vàng mắt, bụng chướng, lú lẫn, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen. Đặc biệt, nếu nhiều người cùng uống một loại rượu và có biểu hiện nhìn mờ, khó thở, cần nghĩ đến ngộ độc methanol và đến viện ngay.