Thoát vị bẹn ở nam giới: dấu hiệu, lúc nào phải mổ

Thoát vị bẹn là tình trạng một phần ruột hoặc mô trong ổ bụng chui qua điểm yếu của thành bụng ở vùng bẹn, tạo thành khối phồng to lên khi ho, rặn, đứng lâu và xẹp khi nằm. Khoảng 27% nam giới sẽ bị thoát vị bẹn vào một thời điểm nào đó trong đời. Phần lớn cần phẫu thuật, nhưng có thể sắp xếp lịch mổ; riêng khi khối phồng đột ngột to, cứng, đau dữ dội và không đẩy lên được thì phải đi cấp cứu ngay vì nguy cơ nghẹt ruột.

Những tuần trước Tết là lúc nhiều đàn ông bê tủ, chuyển đồ, treo đèn. Không ít người phát hiện "cục u ở háng" đúng vào dịp này. Bài viết giúp bạn hiểu bệnh để không chủ quan mà cũng không hoảng sợ.

Vì sao nam giới bị nhiều hơn hẳn

Theo Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Thận Hoa Kỳ (NIDDK), khoảng 27% nam giới và 3% nữ giới sẽ bị thoát vị bẹn trong đời; nam giới có khả năng mắc cao gấp 8–10 lần nữ. Nguy cơ tăng theo tuổi, đạt đỉnh ở độ tuổi 75–80.

NIDDK chia thành hai dạng chính. Thoát vị gián tiếp bắt nguồn từ một lỗ mở ở thành bụng có từ khi sinh ra, có thể nhiều năm sau mới gây thoát vị. Thoát vị trực tiếp hình thành do vùng thành bụng yếu dần theo thời gian và gặp chủ yếu ở nam giới. Những người có nguy cơ cao hơn gồm nam giới từng cắt tuyến tiền liệt, người có tiền sử gia đình, người có chỉ số khối cơ thể thấp và người mắc bệnh mô liên kết.

Các yếu tố làm tăng áp lực ổ bụng

NIDDK cho biết các nhà nghiên cứu đang xem xét vai trò của mô liên kết yếu, yếu tố di truyền, ho mạn tính, táo bón kéo dài, mang vác nặng và đứng hoặc đi bộ nhiều giờ khi làm việc. Ở nam giới Việt, ho kéo dài do hút thuốc, táo bón do ăn ít rau và công việc bốc vác là những tình huống quen thuộc.

Nhận biết thoát vị bẹn

Theo trang thông tin về thoát vị của NHS và NIDDK, các biểu hiện gồm:

• Khối phồng ở bẹn, ở nam giới có thể xuống tới bìu.
• Khối phồng to hơn khi ho, hắt hơi, rặn, và nhỏ lại khi nằm xuống.
• Da trên khối phồng có thể căng bóng.
• Cảm giác nặng, kéo xuống ở chân hoặc vùng bẹn; khó chịu, đau, nóng rát vùng bẹn.
• Triệu chứng nặng hơn khi gắng sức, mang vác, đứng lâu và đỡ hơn khi nghỉ ngơi.

NHS lưu ý thoát vị nhỏ thường gây đau nhiều hơn, còn thoát vị lớn có khi lại không đau, nên mức độ đau không phản ánh độ nghiêm trọng.

Dấu hiệu nghẹt: không được chờ

Khi phần ruột bị kẹt lại và mất máu nuôi, đó là thoát vị nghẹt, một tình trạng đe dọa tính mạng. NIDDK liệt kê các dấu hiệu cần trợ giúp y tế ngay:

• Khối phồng đột ngột to lên hoặc không còn đẩy lên được.
• Sốt, da đỏ trên khối phồng, đau hoặc ấn đau dữ dội đột ngột.
• Dấu hiệu tắc ruột: đau bụng, chướng bụng, buồn nôn, nôn.

NHS bổ sung các biểu hiện như nôn ra máu hoặc chất giống bã cà phê, bí trung đại tiện, sốt cao, lú lẫn đột ngột. Với những dấu hiệu này, hãy đến cơ sở cấp cứu gần nhất hoặc gọi 115, không tự xoa nắn ép khối phồng lên.

Có bắt buộc phải mổ không

NHS cho biết không phải mọi thoát vị đều cần mổ ngay; cách xử trí phụ thuộc loại thoát vị, nguyên nhân và việc đó là thoát vị mới hay tái phát. Theo NIDDK, đa số người bệnh cuối cùng cần phẫu thuật. Với nam giới có ít hoặc không có triệu chứng, bác sĩ có thể đề nghị theo dõi kèm tái khám định kỳ. Tuy nhiên, khoảng 70% nam giới chọn theo dõi đã xuất hiện triệu chứng mới hoặc nặng hơn và phải mổ trong vòng 5 năm.

Vì vậy, nếu đã được chẩn đoán, nên bàn với bác sĩ về thời điểm mổ phù hợp, chẳng hạn sắp xếp trước hoặc ngay sau kỳ nghỉ Tết, thay vì để đến lúc phải mổ cấp cứu.

Mổ mở hay mổ nội soi

Theo hướng dẫn về phẫu thuật thoát vị bẹn của NHS:

Lựa chọn phụ thuộc vị trí, kích thước thoát vị và sức khỏe chung của người bệnh.

Hồi phục: bao lâu thì bê vác lại được

NHS cho biết hồi phục hoàn toàn thường mất 4–6 tuần. Thời gian nghỉ làm thường ít nhất 1–2 tuần, có thể tới 6 tuần nếu công việc phải mang vác nặng. Người bệnh nên tránh nâng vật nặng hay hoạt động gắng sức trong 4–6 tuần, không tắm bồn hay bơi cho tới khi vết mổ lành (khoảng 2 tuần) và không tự lái xe ngay sau mổ. NIDDK ghi nhận đau sau mổ thường nhẹ, hết sau khoảng 2 tuần, nhiều người trở lại sinh hoạt nhẹ trong 3–5 ngày.

Đây là lý do nên tính thời điểm: nếu mổ sát Tết, bạn sẽ không thể tham gia dọn dẹp, bê đồ trong những ngày cao điểm.

Giảm nguy cơ thoát vị và tái phát

• Khi bê vật nặng, co gối, giữ lưng thẳng, ôm vật sát người; nhờ người khác hỗ trợ khi đồ quá nặng.
• Điều trị ho kéo dài và bỏ thuốc lá; NHS gợi ý bỏ thuốc, giữ cân nặng hợp lý và vận động đều có thể giảm nguy cơ một số loại thoát vị.
• Ăn nhiều rau, uống đủ nước để tránh táo bón và rặn mạnh.
• Tập luyện cơ bụng, cơ lõi một cách từ từ; tham khảo các bài tập trong bài những bài tập thể thao tốt cho nam giới, và hỏi bác sĩ trước khi tập nặng nếu đã có thoát vị.

Thoát vị bẹn ở nam giới đôi khi bị nhầm với các vấn đề ở bìu như giãn tĩnh mạch hay tràn dịch tinh mạc. Đừng ngại khám vì vị trí nhạy cảm; một buổi khám nam khoa hay ngoại khoa thường nhanh và đơn giản, như chia sẻ trong bài vượt qua tâm lý e ngại khám nam khoa.