Ung thư đại trực tràng ở nam dưới 50: dấu hiệu và mốc tầm soát

Ung thư đại trực tràng không còn là bệnh chỉ của người già: tại Mỹ, khoảng 10,5% ca mới được chẩn đoán ở người dưới 50 tuổi, và bệnh viện ở TP.HCM ghi nhận nhiều bệnh nhân chỉ 27–35 tuổi. Khuyến cáo được dùng rộng rãi hiện nay là bắt đầu tầm soát từ 45 tuổi cho người nguy cơ trung bình, sớm hơn nếu gia đình có người mắc hoặc có polyp. Mệt mỏi, da xanh, thiếu máu không rõ nguyên nhân hay thay đổi thói quen đi ngoài là những dấu hiệu nam giới trẻ không nên bỏ qua.

Bệnh nhân trẻ ngày càng nhiều

Tháng 3/2026, báo Đại biểu Nhân dân đưa tin Bệnh viện Nhân dân 115 (TP.HCM) ghi nhận số bệnh nhân ung thư đại trực tràng trẻ tuổi tăng, nhiều người trong độ tuổi 27–35. Hai ca được nêu sinh năm 1991 và 1995. Cả hai đều đến khám vì mệt mỏi, uể oải, da xanh xao, đôi khi đau bụng nhẹ; xét nghiệm phát hiện thiếu máu nặng. Nội soi đại tràng tìm thấy khối u đang chảy máu, giải phẫu bệnh xác nhận ung thư.

Số liệu quốc tế cho thấy xu hướng này không riêng Việt Nam. Lực lượng Đặc nhiệm Dịch vụ Dự phòng Hoa Kỳ (USPSTF) dẫn dữ liệu: tỷ lệ mắc ở nhóm 40–49 tuổi tăng gần 15% từ giai đoạn 2000–2002 đến 2014–2016; phân tích theo thế hệ sinh cho thấy nguy cơ đang tăng ở các thế hệ trẻ hơn 50.

Dấu hiệu ở người trẻ thường mơ hồ

Điểm nguy hiểm là triệu chứng ban đầu không đặc hiệu. Theo các bác sĩ Bệnh viện Nhân dân 115, những biểu hiện cần lưu ý gồm:

• Mệt mỏi kéo dài, da xanh, chóng mặt, có thể do thiếu máu từ khối u chảy máu rỉ rả.
• Rối loạn đi ngoài: táo bón xen kẽ tiêu chảy.
• Phân nhỏ, dẹt bất thường.
• Đau âm ỉ vùng bụng kéo dài.

Nam giới trẻ thường đổ lỗi cho làm việc quá sức hay ăn uống thất thường mùa cuối năm. Nếu những biểu hiện này kéo dài vài tuần, nên đi khám chuyên khoa tiêu hóa thay vì tự mua thuốc bổ máu hay thuốc đường ruột.

Yếu tố nguy cơ nam giới tự kiểm soát được

Bài báo liệt kê các yếu tố góp phần mà nhiều nam giới văn phòng đều có:

• Ăn ít chất xơ, táo bón kéo dài.
• Thường xuyên ăn đồ ăn nhanh, thịt đỏ, đồ cháy nướng, thực phẩm chế biến sẵn, ít rau và trái cây.
• Ngồi lâu, ít vận động.
• Uống nhiều rượu bia, hút thuốc, căng thẳng kéo dài.
• Tiền sử gia đình có người ung thư đại trực tràng hoặc polyp.

Phần lớn danh sách này trùng với các thói quen làm suy giảm sức khỏe nói chung của phái mạnh, được đề cập trong bài những thói quen xấu làm suy yếu sinh lực nam giới.

Mốc tầm soát theo khuyến cáo USPSTF

Khuyến cáo cập nhật ngày 18/5/2021 của USPSTF chia theo độ tuổi như sau:

Khuyến cáo này áp dụng cho người không triệu chứng, nguy cơ trung bình. Người có triệu chứng thì không gọi là "tầm soát" nữa mà là khám chẩn đoán, cần làm ngay bất kể tuổi. Người có cha mẹ, anh chị em ruột mắc ung thư đại trực tràng, có bệnh viêm ruột mạn hoặc hội chứng đa polyp cần được bác sĩ tư vấn bắt đầu sớm hơn.

Các lựa chọn xét nghiệm và khoảng cách giữa các lần

USPSTF liệt kê nhiều phương pháp, mỗi loại có chu kỳ khác nhau:

• Xét nghiệm máu ẩn trong phân độ nhạy cao (FIT hoặc gFOBT): mỗi năm.
• Xét nghiệm DNA phân kết hợp FIT: mỗi 1–3 năm.
• Chụp cắt lớp đại tràng (CT colonography): mỗi 5 năm.
• Nội soi đại tràng sigma: mỗi 5 năm, hoặc mỗi 10 năm kèm FIT hằng năm.
• Nội soi đại tràng toàn bộ: mỗi 10 năm nếu kết quả bình thường.

Chọn phương pháp nào

Nội soi toàn bộ đại tràng cho phép vừa phát hiện vừa cắt polyp ngay trong một lần làm, nên thường được bác sĩ Việt Nam ưu tiên. Nhiều cơ sở hiện có nội soi tiền mê giúp người bệnh không phải chịu cảm giác khó chịu trong lúc làm. Xét nghiệm máu ẩn trong phân rẻ, không xâm lấn, phù hợp làm bước sàng lọc ban đầu; nếu dương tính thì cần nội soi để xác định nguyên nhân.

Vượt qua nỗi ngại nội soi

Nhiều nam giới trì hoãn vì sợ đau, ngại chuẩn bị ruột hay xấu hổ. Thực tế, quy trình chuẩn bị gồm ăn nhẹ, uống thuốc làm sạch ruột theo hướng dẫn và nội soi có gây mê ngắn. Phần khó nhất thường là quyết định đi khám. Nếu bạn vốn ngại các buổi khám chuyên khoa, có thể tham khảo cách chuẩn bị tâm lý trong bài vượt qua tâm lý e ngại khi đi khám; nhiều lời khuyên trong đó áp dụng được cho cả nội soi tiêu hóa.

Thiếu máu không rõ nguyên nhân ở nam giới: đừng chỉ uống viên sắt

Hai bệnh nhân trẻ trong bài báo đều được phát hiện thiếu máu nặng trước khi tìm ra khối u. Ở nam giới trưởng thành, thiếu máu do thiếu sắt ít khi đến từ chế độ ăn đơn thuần như ở phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ, nên thường cần tìm nguồn mất máu, đặc biệt là ở đường tiêu hóa. Nếu kết quả khám sức khỏe ghi hemoglobin thấp, hãy hỏi bác sĩ về nguyên nhân thay vì tự mua thuốc bổ máu. Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu ẩn trong phân, nội soi dạ dày hoặc đại tràng tùy tình huống. Việc bổ sung sắt khi chưa rõ nguyên nhân có thể làm chỉ số máu tạm thời đẹp lên và khiến bệnh bị phát hiện muộn hơn.

Những việc làm được ngay trong tháng cuối năm

1. Nếu đã 45 tuổi trở lên mà chưa từng tầm soát, đặt lịch khám tiêu hóa trước kỳ nghỉ Tết.
2. Nếu dưới 45 nhưng có người thân mắc bệnh, hỏi bác sĩ về thời điểm bắt đầu phù hợp.
3. Khi đi khám sức khỏe định kỳ, yêu cầu công thức máu để phát hiện thiếu máu và cân nhắc xét nghiệm máu ẩn trong phân.
4. Thêm rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt vào bữa ăn; giảm thịt chế biến sẵn và đồ cháy nướng trong các bữa tiệc.
5. Duy trì vận động, hạn chế ngồi liên tục nhiều giờ.

Theo các bác sĩ được dẫn trong bài báo, khi bệnh được phát hiện ở giai đoạn tiền ung thư hoặc khối u còn nhỏ, khả năng điều trị triệt căn cao. Đó là lý do tầm soát đúng hạn có giá trị hơn bất kỳ loại thực phẩm chức năng "phòng ung thư" nào.