Sildenafil không cần đơn ở Anh: mô hình dược sĩ và bài học cho VN

Ở Vương quốc Anh, nam giới trên 18 tuổi bị rối loạn cương dương có thể mua sildenafil 50 mg (tên thương mại Viagra Connect) tại nhà thuốc mà không cần đơn bác sĩ, nhưng phải qua một cuộc trao đổi sàng lọc với dược sĩ. Quy định này có từ cuối năm 2017. Tại Việt Nam, sildenafil vẫn thuộc nhóm thuốc kê đơn, nên việc tự mua trên mạng hay qua người quen không giống với mô hình của Anh.

Khi tìm hiểu về "Viagra không cần đơn", nhiều người đọc được thông tin từ diễn đàn nước ngoài và hiểu nhầm rằng sildenafil đã trở thành thuốc tự do. Bài viết này đi vào chi tiết quyết định của cơ quan quản lý Anh, các điều kiện đi kèm và những điểm người Việt nên rút ra.

Quyết định của MHRA năm 2017

Ngày 28/11/2017, Cơ quan Quản lý Thuốc và Sản phẩm Y tế Anh (MHRA) công bố chuyển Viagra Connect từ nhóm thuốc chỉ bán theo đơn sang nhóm thuốc bán tại nhà thuốc. Sản phẩm là viên sildenafil 50 mg, dành cho nam giới trên 18 tuổi bị rối loạn cương dương. Quyết định được đưa ra sau khi MHRA đánh giá an toàn, nhận ý kiến của Ủy ban Thuốc cho người (Commission on Human Medicines) và tổ chức tham vấn công khai.

Điểm cần hiểu đúng: "bán tại nhà thuốc" ở Anh không có nghĩa là để trên kệ tự chọn như kẹo ho. Nhóm thuốc này phải do dược sĩ trực tiếp giao sau khi trao đổi với người mua.

Dược sĩ ở Anh làm gì trước khi bán

Theo thông cáo của MHRA, dược sĩ có trách nhiệm xác định việc điều trị có phù hợp hay không, tư vấn về rối loạn cương dương, cách dùng thuốc, tác dụng phụ có thể gặp và cho biết người mua có cần gặp bác sĩ đa khoa hay không. Một số nhóm vẫn phải tiếp tục được bác sĩ theo dõi và không được bán Viagra Connect:

• Người có rối loạn tim mạch nặng hoặc nguy cơ tim mạch cao.
• Người suy gan.
• Người suy thận nặng.
• Người đang dùng một số thuốc có tương tác.

Danh sách này trùng khớp với các nhóm chống chỉ định và thận trọng ghi trên nhãn thuốc. Bạn đọc có thể xem đầy đủ trong bài những ai tuyệt đối không được dùng sildenafil.

Lý do cơ quan quản lý Anh chấp nhận

MHRA nêu mục tiêu rõ ràng: đưa những người đàn ông lẽ ra sẽ không tìm kiếm trợ giúp quay lại hệ thống y tế, và kéo họ khỏi các trang web bất hợp pháp. Thông cáo cho biết thuốc điều trị rối loạn cương dương là mục tiêu phổ biến của tội phạm bán hàng giả, hàng không phép; trong 5 năm trước đó, điều tra viên của MHRA đã thu giữ lượng sản phẩm loại này trị giá hơn 50 triệu bảng Anh.

Nói cách khác, quyết định này là một bài toán y tế công cộng: nếu đằng nào nam giới cũng sẽ tìm mua, thì để họ mua sản phẩm chuẩn qua tay dược sĩ được đào tạo vẫn an toàn hơn mua trôi nổi. Cuộc trao đổi ngắn tại quầy thuốc cũng là dịp phát hiện những người có dấu hiệu bệnh tim mạch, đái tháo đường hay tăng huyết áp chưa được chẩn đoán, những bệnh vốn hay đi kèm rối loạn cương dương.

Vì sao 50 mg mà không phải 100 mg

Viagra Connect chỉ có hàm lượng 50 mg. Đây cũng là liều khởi đầu thông thường ghi trên nhãn sildenafil được FDA phê duyệt, với khoảng điều chỉnh từ 25 mg đến tối đa 100 mg, không quá một lần mỗi ngày. Theo nhãn thuốc trên DailyMed, tác dụng phụ như đau đầu, đỏ bừng mặt, khó tiêu và rối loạn thị giác tăng rõ theo liều. Giới hạn ở 50 mg giúp giảm rủi ro khi người dùng không có bác sĩ theo dõi thường xuyên.

Ở Việt Nam, sildenafil vẫn là thuốc kê đơn

Tại Việt Nam chưa có cơ chế tương tự. Sildenafil được quản lý là thuốc kê đơn. Khi đưa tin về đợt kiểm nghiệm tháng 4/2025, VOH dẫn kết quả Cục An toàn thực phẩm tìm thấy sildenafil và tadalafil trong 7 sản phẩm hỗ trợ sinh lý nam, đồng thời nhấn mạnh cả hai hoạt chất đều là thuốc kê đơn. Có sản phẩm không ghi nhà sản xuất, chỉ dán nhãn "hàng tặng không bán".

Điều đó có nghĩa là các lời chào bán "Viagra xách tay Anh, không cần đơn" trên mạng xã hội không hề mang theo lớp bảo vệ mà người Anh có. Không có dược sĩ hỏi về bệnh tim, không ai kiểm tra bạn có đang dùng nitrat hay thuốc chẹn alpha, và cũng không ai đảm bảo viên thuốc đúng hàm lượng. Một số dấu hiệu nhận biết hàng không rõ nguồn gốc được liệt kê trong bài lưu ý khi mua sildenafil để tránh hàng giả.

Bài học rút ra cho nam giới Việt

Rào cản lớn nhất là ngại nói

Mô hình của Anh xuất phát từ thực tế nhiều nam giới không chịu đi khám vì xấu hổ. Ở Việt Nam, tâm lý này còn rõ hơn. Tuy vậy, việc ngại ngùng không nên dẫn tới tự điều trị bằng sản phẩm trôi nổi. Một buổi khám nam khoa hoặc nội khoa thường chỉ cần hỏi bệnh, đo huyết áp và vài xét nghiệm máu cơ bản. Nếu bạn còn e dè, bài giải tỏa tâm lý e ngại khi đi khám nam khoa có thể giúp chuẩn bị tinh thần.

Rối loạn cương có thể là tín hiệu bệnh khác

Chính MHRA nhắc tới vai trò của dược sĩ trong việc khuyên người mua đi gặp bác sĩ khi cần. Lý do là rối loạn cương dương đôi khi là biểu hiện sớm của xơ vữa mạch, đái tháo đường hay rối loạn nội tiết. Uống thuốc để "giải quyết tạm" mà bỏ qua bệnh nền là mất cơ hội phát hiện sớm.

Nguồn thuốc quyết định độ an toàn

Cùng một hoạt chất, viên thuốc đạt chuẩn có hàm lượng ổn định, còn sản phẩm pha trộn có thể chứa liều gấp nhiều lần hoặc lẫn tạp chất. Rủi ro tim mạch tăng lên ở người có bệnh nền và người dùng nitrat, như cảnh báo trong bài báo của VOH.

Cần chuẩn bị gì khi đi khám để được kê sildenafil

1. Ghi lại các thuốc đang dùng, kể cả thuốc nhỏ mắt, thuốc tim mạch, thuốc điều trị tuyến tiền liệt và thực phẩm chức năng.
2. Nhớ lại các bệnh đã từng mắc: đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim, đột quỵ, bệnh gan, bệnh thận, bệnh võng mạc.
3. Mô tả trung thực tình trạng: xuất hiện từ khi nào, xảy ra mọi lúc hay chỉ trong một số hoàn cảnh, có cương buổi sáng hay không.
4. Hỏi bác sĩ về liều khởi đầu phù hợp, cách uống so với bữa ăn và những dấu hiệu cần đi cấp cứu.

Những thông tin này cũng chính là các câu hỏi mà một dược sĩ ở Anh phải hỏi trước khi bán Viagra Connect. Khác biệt duy nhất là ở Việt Nam, người làm việc đó là bác sĩ kê đơn.