Sildenafil có nằm trong danh mục doping WADA không?

Sildenafil không nằm trong danh mục chất cấm của Cơ quan Phòng chống Doping Thế giới (WADA), và danh mục áp dụng từ 1/1/2027 vừa công bố cũng không thay đổi điều đó. Tuy vậy, "không bị cấm" không đồng nghĩa với "giúp chạy nhanh hơn": các nghiên cứu có đối chứng cho kết quả trái chiều, phần lớn không thấy lợi ích ở vận động viên khỏe mạnh, trong khi tác dụng phụ khi gắng sức là có thật.

Câu hỏi này được nhắc lại nhiều vào mùa giải chạy cuối năm, khi các diễn đàn chạy bộ, leo núi chia sẻ "mẹo" uống sildenafil để chịu độ cao hay tăng sức bền. Dưới đây là những gì dữ liệu thực sự cho thấy.

Danh mục cấm 2027 có gì mới

Theo bản tin của World Rugby ngày 6/10/2026, Ủy ban Điều hành WADA phê duyệt Danh mục cấm 2027 vào ngày 10/9/2026, có hiệu lực từ 1/1/2027. Những thay đổi chính gồm:

• Cập nhật nhóm S8 (cannabinoid) theo hiểu biết mới về các chất có tác dụng giống Δ9-THC, bổ sung thêm ví dụ.
• Bổ sung đường dùng âm đạo vào danh sách đường dùng glucocorticoid được phép.
• Thống nhất chi tiết môn thể thao áp dụng cấm thuốc chẹn beta giữa các liên đoàn.
• Giữ nguyên tình trạng của các thuốc đồng vận GLP-1 như semaglutide và tirzepatide trong năm 2027, chờ thêm dữ liệu.

Bản tin không đề cập tới sildenafil hay nhóm ức chế PDE5. Nói cách khác, nhóm thuốc này tiếp tục đứng ngoài danh mục như các năm trước.

Vì sao giới thể thao từng quan tâm tới sildenafil

Sildenafil làm giãn mạch phổi, nên được dùng để điều trị tăng áp động mạch phổi bên cạnh chỉ định rối loạn cương dương (xem thêm bài sildenafil trong điều trị tăng áp động mạch phổi). Ở độ cao, thiếu oxy làm mạch phổi co lại, áp lực động mạch phổi tăng. Từ đó xuất hiện giả thuyết rằng sildenafil có thể giúp vận động viên vận chuyển oxy tốt hơn khi thi đấu hoặc tập luyện trên núi.

Một bài tổng quan của nhóm tác giả Di Luigi đăng trên tạp chí Current Sports Medicine Reports năm 2017 (tập 16, số 6) tóm tắt tình hình: các thuốc ức chế PDE5 không bị WADA cấm nhưng bị cho là thường bị vận động viên khỏe mạnh lạm dụng. Theo bản tóm tắt lưu trên Europe PMC, các tác giả ghi nhận thuốc có tác động lên hệ tim mạch, cơ, chuyển hóa và thần kinh nội tiết trong nghiên cứu thực nghiệm, và đề nghị cần thêm nghiên cứu có kiểm soát chặt chẽ, mô phỏng điều kiện thi đấu thật trước khi quyết định có đưa vào danh mục cấm hay không.

Thử nghiệm thực tế cho kết quả ra sao

Một ví dụ đáng chú ý là nghiên cứu ngẫu nhiên, mù đôi, có giả dược trên 27 vận động viên xe lăn nam bị tổn thương tủy sống, đăng trên International Journal of Sports Physiology and Performance năm 2020. Theo hồ sơ nghiên cứu trong cơ sở dữ liệu khoa học thể thao của Đức, các vận động viên được kiểm tra ở mực nước biển và ở độ cao 2.200 m. Kết quả:

• Ở mực nước biển, công suất đỉnh khi dùng giả dược (trung vị 120 W) lại cao hơn khi dùng sildenafil (115 W).
• Không có chỉ số nào khác cho thấy tác động có lợi của sildenafil.
• Nhóm tác giả kết luận sildenafil không mang lại lợi ích cho khả năng gắng sức tối đa của tay ở cả hai độ cao.

Kết quả này không đại diện cho mọi môn thể thao, nhưng phù hợp với nhận định chung rằng lợi ích nếu có thì nhỏ, không đồng đều và chưa được chứng minh ở người tập phong trào.

Rủi ro khi uống sildenafil trước buổi chạy dài

Người chơi thể thao nghiệp dư thường không nghĩ tới chuyện tác dụng phụ của thuốc cộng dồn với áp lực lên tim khi gắng sức. Theo nhãn sildenafil được FDA phê duyệt, trong các thử nghiệm liều linh hoạt, đau đầu gặp ở 16% người dùng thuốc so với 4% ở nhóm giả dược, đỏ bừng mặt 10% so với 1%. Ở liều 100 mg, tỷ lệ rối loạn thị giác lên tới 11%. Nhãn thuốc cũng nhấn mạnh sildenafil có tác dụng giãn mạch, hạ huyết áp nhẹ và thoáng qua.

Ghép các yếu tố đó vào bối cảnh một cuộc chạy 21 km hay 42 km lúc sáng sớm: mất nước, giãn mạch ngoại vi do vận động, có thể thêm thuốc huyết áp đang dùng. Nguy cơ choáng váng, tụt huyết áp, nhìn mờ không phải chuyện lý thuyết. Một số tác dụng phụ thường gặp và cách xử lý đã được tổng hợp trong bài tác dụng phụ thường gặp của sildenafil.

Nhóm tuyệt đối tránh

Người dùng nitrat dưới bất kỳ dạng nào không được dùng sildenafil. Người có bệnh tim mạch mà bác sĩ khuyên hạn chế hoạt động tình dục cũng thuộc nhóm không nên dùng, và cùng logic đó, việc tự uống trước cuộc thi sức bền càng không phù hợp.

Vận động viên được kê sildenafil vì bệnh thì sao

Với vận động viên được bác sĩ kê sildenafil để điều trị rối loạn cương dương hay tăng áp phổi, việc dùng thuốc không vi phạm quy định chống doping theo danh mục hiện hành. Tuy nhiên, nguyên tắc chung của các tổ chức chống doping là vận động viên chịu trách nhiệm với mọi chất có trong cơ thể mình. Vì thế nên:

1. Chỉ dùng thuốc có nguồn gốc rõ ràng, theo đơn. Sản phẩm "tăng sinh lý" trôi nổi có thể lẫn chất khác, kể cả chất bị cấm.
2. Tra cứu tình trạng của mọi loại thuốc qua cơ sở dữ liệu của tổ chức chống doping quốc gia hoặc liên đoàn trước mùa giải, vì danh mục được cập nhật hằng năm.
3. Báo cho bác sĩ đội tuyển hoặc bác sĩ thể thao về mọi thuốc đang dùng.

Lời khuyên cho người chạy bộ, leo núi phong trào

Nếu mục tiêu là cải thiện thành tích, các biện pháp đã được chứng minh vẫn là tập luyện có kế hoạch, ngủ đủ, ăn uống phù hợp và làm quen dần với độ cao khi leo núi. Trước các giải chạy dài, nam giới trung niên nên khám tim mạch, đặc biệt nếu có tiền sử tăng huyết áp, mỡ máu cao hoặc hút thuốc; mối liên hệ giữa tim mạch và sinh lý được bàn kỹ trong bài sức khỏe tim mạch đối với sinh lý nam giới.

Còn nếu đang dùng sildenafil theo đơn để điều trị rối loạn cương dương, không có lý do gì phải ngừng vì sợ "dính doping". Điều cần làm là tránh dùng sát giờ tập nặng hoặc thi đấu, và hỏi bác sĩ nếu có bất kỳ triệu chứng nào như chóng mặt, đau ngực, nhìn mờ khi vận động.