Mãn dục nam: độ tuổi bắt đầu và cách làm chậm quá trình

Mãn dục nam, còn gọi là suy sinh dục khởi phát muộn, không xảy ra đột ngột như mãn kinh ở phụ nữ. Testosterone ở nam giới thường giảm dần, chậm rãi từ khoảng tuổi 30–40 trở đi, và chỉ một phần nam giới lớn tuổi có mức giảm đủ để gây triệu chứng rõ rệt. Tốc độ giảm phụ thuộc rất nhiều vào cân nặng, bệnh mạn tính, giấc ngủ và lối sống, nên đây là quá trình có thể làm chậm đáng kể. Bài viết giải thích khi nào nên nghĩ tới mãn dục, chẩn đoán ra sao và những gì nằm trong tầm kiểm soát của bạn.

Mãn dục nam khác mãn kinh ở điểm nào

Ở phụ nữ, buồng trứng ngừng hoạt động trong một khoảng thời gian tương đối ngắn, hormone sinh dục giảm mạnh và kinh nguyệt chấm dứt. Ở nam giới, tinh hoàn vẫn tiếp tục sản xuất testosterone và tinh trùng đến cuối đời; chỉ là sản lượng giảm từ từ. Vì thế, thuật ngữ "mãn dục nam" dễ gây hiểu lầm. Giới y khoa thường dùng khái niệm suy sinh dục khởi phát muộn: tình trạng có triệu chứng kèm nồng độ testosterone thấp được xác nhận bằng xét nghiệm.

Nhiều người đàn ông 60, 70 tuổi vẫn có testosterone trong giới hạn bình thường. Ngược lại, một người 45 tuổi béo phì, tiểu đường, ngủ kém có thể có testosterone thấp hơn nhiều người già khỏe mạnh. Tuổi chỉ là một yếu tố, không phải yếu tố quyết định.

Những dấu hiệu thường được nhắc tới

Các dấu hiệu này không đặc hiệu: trầm cảm, thiếu ngủ, suy giáp, thiếu máu, tác dụng phụ thuốc cũng có thể gây triệu chứng tương tự. Đó là lý do không nên tự chẩn đoán. Bài dấu hiệu suy giảm nội tiết tố nam theo tuổi đi sâu hơn vào từng biểu hiện.

Chẩn đoán: vì sao phải xét nghiệm buổi sáng

Testosterone dao động trong ngày, thường cao nhất vào buổi sáng. Vì vậy, các hướng dẫn chuyên môn khuyên lấy máu vào buổi sáng, và thường cần ít nhất hai lần xét nghiệm ở hai ngày khác nhau để xác nhận nồng độ thấp. Bác sĩ có thể kiểm tra thêm LH, FSH, prolactin, đường huyết, mỡ máu, chức năng tuyến giáp để tìm nguyên nhân. Chẩn đoán chỉ được đặt khi có cả triệu chứng phù hợp và xét nghiệm thấp.

Những yếu tố đẩy nhanh quá trình suy giảm

• Béo phì, nhất là mỡ bụng: mô mỡ chuyển testosterone thành estrogen và gây rối loạn trục nội tiết.
• Tiểu đường type 2, hội chứng chuyển hóa: liên quan mật thiết với testosterone thấp.
• Thiếu ngủ và ngưng thở khi ngủ.
• Rượu bia nhiều: tổn thương trực tiếp tinh hoàn và gan.
• Căng thẳng kéo dài: cortisol cao đối kháng với hormone sinh dục.
• Một số thuốc: thuốc giảm đau nhóm opioid dùng lâu dài, corticoid kéo dài.
• Ít vận động, mất khối cơ.

Cách làm chậm quá trình: những gì thực sự có tác dụng

Giảm cân nếu thừa cân

Đây là biện pháp có bằng chứng rõ nhất. Giảm mỡ bụng giúp cải thiện testosterone ở nhiều nam giới béo phì. Với người châu Á, vòng bụng từ 90 cm trở lên ở nam được xem là béo bụng.

Tập tạ và vận động đều đặn

Tập sức mạnh giúp giữ khối cơ, cải thiện độ nhạy insulin và hỗ trợ nội tiết. Kết hợp với vận động aerobic như đi bộ nhanh, bơi, đạp xe. Bài các bài tập thể thao hỗ trợ testosterone tự nhiên gợi ý lịch tập cụ thể.

Ăn đủ đạm để giữ cơ

Khi lớn tuổi, cơ thể dễ mất cơ hơn, nên cần đủ đạm từ cá, trứng, thịt nạc, đậu, sữa. Người tập luyện có thể tìm hiểu cách bổ sung đạm đúng cách để duy trì khối cơ; người có bệnh thận cần hỏi bác sĩ trước khi tăng đạm.

Ngủ đủ và ngủ sâu

Testosterone tiết nhiều trong lúc ngủ. Điều trị ngáy, ngưng thở khi ngủ nếu có.

Hạn chế rượu, bỏ thuốc lá

Cả hai đều ảnh hưởng xấu tới tinh hoàn, mạch máu và giấc ngủ.

Kiểm soát bệnh mạn tính

Điều trị tốt tiểu đường, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu không chỉ bảo vệ tim mà còn bảo vệ nội tiết và chức năng cương.

Liệu pháp testosterone: khi nào được cân nhắc

Khi xét nghiệm xác nhận testosterone thấp và triệu chứng rõ, bác sĩ có thể cân nhắc liệu pháp thay thế testosterone. Liệu pháp này có lợi ích ở người thiếu hụt thật sự, nhưng cũng có rủi ro như tăng hồng cầu, ảnh hưởng tới sinh tinh, và cần theo dõi tuyến tiền liệt. Liệu pháp không dành cho người muốn có con trong thời gian gần, và không phải "thuốc trẻ hóa". Mua testosterone, thuốc tăng cơ trôi nổi để tự dùng là nguy hiểm.

Mãn dục và đời sống vợ chồng

Thay đổi nội tiết ở nam thường diễn ra cùng giai đoạn người vợ mãn kinh. Cả hai cùng trải qua thay đổi về ham muốn, cơ thể và tâm trạng. Trò chuyện cởi mở, thông cảm và cùng thay đổi lối sống thường giúp ích nhiều hơn là mỗi người âm thầm chịu đựng. Nếu có rối loạn cương, các lựa chọn điều trị hiện nay khá đa dạng và an toàn khi có bác sĩ hướng dẫn; những lưu ý riêng cho người lớn tuổi được trình bày trong bài an toàn khi dùng Sildenafil ở người cao tuổi.

Tóm lại, suy giảm testosterone theo tuổi là quá trình tự nhiên nhưng không phải số phận không thể thay đổi. Những thói quen bạn chọn hôm nay ảnh hưởng tới tốc độ của quá trình đó trong nhiều năm tới.