Những tác dụng phụ thường gặp của Sildenafil và cách xử lý

Tác dụng phụ thường gặp nhất của Sildenafil là đau đầu, đỏ bừng mặt, khó tiêu, nghẹt mũi, chóng mặt nhẹ và rối loạn thị giác thoáng qua như nhìn ám xanh hay nhạy sáng. Phần lớn ở mức nhẹ, tự hết sau vài giờ khi thuốc được thải trừ. Một số ít tác dụng phụ hiếm nhưng nghiêm trọng, như cương đau kéo dài, mất thị lực hoặc thính lực đột ngột, đau ngực, cần được xử trí y tế ngay. Bài viết sắp xếp tác dụng phụ theo cơ quan, kèm cách giảm khó chịu và ranh giới khi nào cần đi khám.

Vì sao thuốc gây tác dụng phụ

Sildenafil ức chế enzym PDE5, có ở dương vật nhưng cũng có ở mạch máu toàn thân, cơ trơn đường tiêu hóa và niêm mạc mũi. Thuốc còn ức chế yếu PDE6 ở võng mạc. Vì vậy, gần như mọi tác dụng phụ đều là "tác dụng lan ra ngoài đích". Hiểu điều này giúp bạn bình tĩnh: đỏ mặt hay nghẹt mũi không phải dấu hiệu ngộ độc, mà là thuốc đang làm giãn mạch ở nơi khác ngoài dương vật.

Đầu và mặt: đau đầu, đỏ bừng

Đau đầu là tác dụng phụ hay gặp nhất, thường kiểu căng tức hai bên thái dương hoặc trán, xuất hiện trong vài giờ đầu. Đỏ bừng mặt, cổ, ngực trên kèm cảm giác nóng cũng phổ biến.

• Nghỉ ngơi ở nơi thoáng mát, uống đủ nước.
• Chườm mát trán, gáy.
• Nếu cần thuốc giảm đau, hỏi dược sĩ loại phù hợp với bệnh nền của bạn; paracetamol thường là lựa chọn được cân nhắc đầu tiên.
• Hạn chế rượu bia vì làm đau đầu và đỏ mặt nặng thêm.

Cần đi khám nếu đau đầu dữ dội đột ngột kiểu "chưa từng bị", kèm nôn, cứng gáy, yếu liệt hay nói khó.

Mũi và đường hô hấp: nghẹt mũi, chảy máu cam

Niêm mạc mũi giàu mạch máu nên dễ sung huyết, gây nghẹt mũi như cảm lạnh. Rửa mũi bằng nước muối sinh lý giúp dễ chịu hơn. Tránh tự ý dùng thuốc co mạch mũi kéo dài. Chảy máu cam nhẹ có thể xảy ra, nhất là ở người dùng thuốc chống đông; nếu chảy nhiều, khó cầm, cần đi khám.

Tiêu hóa: khó tiêu, trào ngược

Thuốc làm giãn cơ vòng thực quản dưới, khiến axit dạ dày dễ trào lên, gây nóng rát, ợ chua, đầy bụng. Một số cách giảm:

• Tránh nằm ngay sau khi uống thuốc nếu dễ bị trào ngược.
• Tránh bữa ăn quá no, nhiều dầu mỡ, cay, cà phê đặc trước đó.
• Hỏi dược sĩ về thuốc trung hòa axit nếu cần.

Thói quen ăn uống trước khi dùng thuốc cũng ảnh hưởng tới tốc độ hấp thu, xem bài Sildenafil và thức ăn nhiều chất béo, rượu bia.

Mắt: nhìn ám xanh, nhạy sáng, nhìn mờ

Do tác động lên PDE6, một số người thấy mọi thứ ám màu xanh lam, khó phân biệt xanh lam và xanh lá, chói mắt khi ra nắng hoặc nhìn hơi mờ. Hiện tượng này thường thoáng qua và hết khi thuốc thải trừ. Trong thời gian đó, tránh lái xe, nhất là ban đêm, và đeo kính râm khi ra ngoài trời nắng.

Tuy nhiên, mất thị lực đột ngột một phần hoặc toàn bộ ở một hoặc hai mắt là dấu hiệu khác hẳn. Biến cố này, liên quan tới thiếu máu thần kinh thị giác, rất hiếm nhưng đã được ghi nhận ở người dùng thuốc ức chế PDE5. Phải ngừng thuốc và đi khám mắt cấp cứu.

Cơ xương: đau lưng, đau cơ

Đau cơ, đau lưng nhẹ có thể gặp, dù thường liên quan tới Tadalafil hơn. Nghỉ ngơi, chườm ấm và vận động nhẹ thường giúp dễ chịu.

Tim mạch: chóng mặt, hồi hộp, đau ngực

Huyết áp có thể giảm nhẹ, gây choáng khi đứng dậy nhanh. Nằm nghỉ, kê cao chân, uống nước. Hồi hộp, tim đập nhanh nhẹ thường thoáng qua. Nhưng đau ngực, khó thở, ngất là dấu hiệu cấp cứu. Khi đến viện, phải báo ngay bạn đã dùng Sildenafil để nhân viên y tế không dùng nitrat.

Bảng tổng hợp: tự xử lý hay đi khám

Giảm tác dụng phụ ở những lần dùng sau

Nếu tác dụng phụ nhẹ nhưng lặp lại gây khó chịu, đừng tự bỏ thuốc hay đổi thuốc. Hãy ghi lại và trao đổi với bác sĩ. Một số hướng bác sĩ có thể cân nhắc: điều chỉnh hàm lượng, chuyển sang hoạt chất cùng nhóm có hồ sơ tác dụng phụ khác (xem so sánh Sildenafil, Tadalafil và Vardenafil), hoặc kiểm tra lại các thuốc đang dùng kèm có làm tăng nồng độ Sildenafil hay không. Nhiều người thấy tác dụng phụ nhẹ dần sau vài lần dùng khi cơ thể quen hơn.

Nếu bạn nghi tác dụng phụ quá nặng so với bình thường, hãy nghĩ đến khả năng thuốc không đúng hàm lượng (thuốc giả) hoặc tương tác thuốc. Đây là một trong những lý do nên dùng thuốc được kê đơn từ nguồn hợp pháp.

Báo cáo tác dụng phụ

Khi gặp phản ứng bất thường, ngoài việc báo bác sĩ, bạn có thể báo cho dược sĩ nơi cấp thuốc. Hệ thống cảnh giác dược thu thập các báo cáo này để phát hiện sớm những rủi ro hiếm gặp. Mỗi báo cáo đều góp phần làm thuốc an toàn hơn cho người dùng sau.