Quá liều Sildenafil: triệu chứng nguy hại và cách xử trí y tế

Quá liều Sildenafil thường biểu hiện bằng các tác dụng phụ quen thuộc nhưng nặng hơn và kéo dài hơn: đau đầu dữ dội, đỏ bừng, chóng mặt, nhìn mờ hoặc ám màu, đau cơ, và nguy hiểm nhất là tụt huyết áp, đau ngực hoặc cương cứng kéo dài. Không có thuốc giải đặc hiệu; điều trị tại bệnh viện chủ yếu là hỗ trợ và theo dõi. Nếu có đau ngực, ngất, mất thị lực đột ngột hoặc cương kéo dài trên 4 giờ, cần gọi cấp cứu ngay.

Quá liều xảy ra như thế nào trong thực tế

Hiếm ai cố ý uống quá liều. Phần lớn trường hợp xuất phát từ những tình huống rất đời thường:

• Uống viên thứ hai vì nghĩ viên đầu "chưa ngấm".
• Uống Sildenafil cùng một thực phẩm chức năng "hỗ trợ sinh lý" có trộn lẫn hoạt chất ức chế PDE5 không ghi trên nhãn.
• Dùng Sildenafil trong khi đang uống thuốc ức chế enzym gan CYP3A4, làm nồng độ thuốc trong máu tăng mạnh dù chỉ uống một viên.
• Dùng thuốc giả có hàm lượng cao hơn ghi trên nhãn.
• Trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi trong nhà uống nhầm.

Điều này cho thấy "quá liều" không chỉ là số viên, mà là nồng độ thuốc thực tế trong máu, chịu ảnh hưởng của gan, thận, tuổi và thuốc dùng kèm.

Cơ thể phản ứng ra sao khi nồng độ thuốc quá cao

Sildenafil làm giãn mạch nhờ ức chế PDE5. Khi nồng độ vượt xa mức điều trị, tác động giãn mạch lan rộng toàn thân, đồng thời thuốc bắt đầu ức chế đáng kể PDE6 ở võng mạc. Tài liệu kê đơn ghi nhận ở người tình nguyện khỏe mạnh dùng liều đơn rất cao, tác dụng không mong muốn về cơ bản giống ở liều thường nhưng xảy ra thường xuyên và nặng hơn. Ở người có bệnh tim mạch hoặc đang dùng thuốc hạ áp, hậu quả có thể nghiêm trọng hơn nhiều.

Phân loại triệu chứng theo mức độ

Người nhà nên làm gì trong lúc chờ cấp cứu

1. Cho người bệnh nằm xuống, kê cao chân nếu chóng mặt hoặc có dấu hiệu tụt huyết áp. Không để họ tự đứng dậy đi lại.
2. Không cho uống nitroglycerin hay bất kỳ thuốc giãn mạch nào, kể cả khi họ có tiền sử đau thắt ngực và có sẵn thuốc. Đây là điểm sống còn, xem thêm bài vì sao Sildenafil kết hợp nitrat có thể gây tử vong.
3. Không gây nôn nếu không có hướng dẫn của nhân viên y tế.
4. Thu thập thông tin: tên thuốc, hàm lượng, số viên, thời điểm uống, các thuốc và sản phẩm khác đã dùng, có uống rượu không. Mang theo vỉ, hộp.
5. Theo dõi ý thức và nhịp thở. Nếu người bệnh ngừng thở, bắt đầu hồi sức theo hướng dẫn của tổng đài cấp cứu.

Những gì diễn ra ở bệnh viện

Bác sĩ sẽ đánh giá dấu hiệu sinh tồn, đo điện tim, theo dõi huyết áp liên tục. Không có thuốc giải độc đặc hiệu cho Sildenafil, nên điều trị tập trung vào:

• Nâng huyết áp bằng truyền dịch và, nếu cần, thuốc vận mạch.
• Xử trí biến cố tim mạch theo phác đồ, với lưu ý tránh nitrat.
• Xử trí cương đau kéo dài bởi bác sĩ tiết niệu, có thể cần chọc hút máu thể hang hoặc tiêm thuốc tại chỗ. Can thiệp càng sớm, khả năng bảo tồn chức năng càng cao.
• Khám mắt hoặc tai nếu có mất thị lực, thính lực đột ngột.

Lọc máu thường không giúp đào thải nhanh hơn vì Sildenafil gắn mạnh với protein huyết tương. Phần lớn trường hợp quá liều không biến chứng sẽ ổn định khi thuốc được chuyển hóa hết sau một khoảng thời gian, nhưng người có bệnh tim cần được theo dõi kỹ hơn.

Đừng xem nhẹ cương cứng kéo dài

Nhiều người ngại đi viện vì xấu hổ khi gặp tình trạng cương không xuống. Thực tế, máu ứ lâu trong thể hang bị thiếu oxy, có thể gây xơ hóa và rối loạn cương vĩnh viễn. Cương kéo dài trên 4 giờ là cấp cứu tiết niệu. Đến viện sớm là cách duy nhất để tránh di chứng.

Phòng tránh vô tình quá liều

• Không uống quá một lần trong 24 giờ, đúng hàm lượng được kê.
• Không kết hợp với thuốc ức chế PDE5 khác hay sản phẩm "tăng cường sinh lý" không rõ thành phần.
• Báo cho bác sĩ, dược sĩ mỗi khi được kê thuốc mới, đặc biệt thuốc kháng nấm, kháng sinh, thuốc điều trị HIV.
• Mua thuốc theo đơn tại cơ sở được cấp phép để tránh thuốc giả sai hàm lượng.
• Cất thuốc an toàn, ngoài tầm với của trẻ em.

Những tác dụng phụ thường gặp ở liều điều trị và cách xử lý tại nhà được trình bày trong bài tác dụng phụ thường gặp của Sildenafil; còn những sai lầm khi dùng thuốc được liệt kê trong hướng dẫn sử dụng Sildenafil an toàn.

Nếu trẻ em nuốt phải

Trẻ em nuốt phải Sildenafil cần được đưa đến cơ sở y tế ngay cả khi chưa có triệu chứng, vì trẻ nhạy cảm hơn với tác dụng hạ huyết áp. Mang theo vỉ thuốc và ước tính số viên bị mất. Không chờ triệu chứng xuất hiện mới đi.