Sildenafil trong điều trị tăng áp động mạch phổi hoạt động thế nào

Sildenafil được dùng trong điều trị tăng áp động mạch phổi vì enzym PDE5 có nhiều trong thành mạch máu phổi. Khi ức chế enzym này, các tiểu động mạch phổi giãn ra, áp lực trong tuần hoàn phổi giảm, tim phải bớt gắng sức, nhờ đó người bệnh cải thiện khả năng vận động. Đây là chỉ định chính thức, dùng phác đồ riêng với liều nhỏ uống nhiều lần trong ngày, khác hẳn cách dùng khi cần trong rối loạn cương dương, và luôn do bác sĩ chuyên khoa quản lý.

Tăng áp động mạch phổi là bệnh gì

Tim có hai vòng tuần hoàn. Tim trái bơm máu đi nuôi cơ thể; tim phải bơm máu lên phổi để nhận oxy. Bình thường, áp lực trong động mạch phổi thấp hơn nhiều so với huyết áp đo ở tay. Ở bệnh tăng áp động mạch phổi, các tiểu động mạch phổi co thắt, dày thành và hẹp lòng dần, khiến áp lực tăng cao. Tim phải phải bơm mạnh hơn để đẩy máu qua, lâu dần giãn ra và suy.

Triệu chứng thường âm thầm và dễ nhầm với bệnh khác:

• Khó thở khi gắng sức, ban đầu chỉ khi leo dốc, về sau cả khi đi lại nhẹ.
• Mệt mỏi kéo dài, giảm khả năng làm việc.
• Đau tức ngực, hồi hộp, choáng hoặc ngất khi gắng sức.
• Phù chân, bụng to do ứ dịch khi tim phải suy.

Chẩn đoán xác định cần siêu âm tim và thường cần thông tim phải để đo áp lực trực tiếp. Tăng áp phổi có nhiều nhóm nguyên nhân: do bệnh tim trái, bệnh phổi, huyết khối mạn tính, hoặc bản thân động mạch phổi bị bệnh. Sildenafil chủ yếu được dùng cho nhóm cuối cùng, gọi là tăng áp động mạch phổi.

Từ thuốc tim mạch đến thuốc trị rối loạn cương rồi quay lại mạch phổi

Sildenafil ban đầu được nghiên cứu cho bệnh đau thắt ngực. Kết quả trên tim không như kỳ vọng, nhưng tác dụng trên mạch máu dương vật dẫn tới chỉ định điều trị rối loạn cương dương. Sau đó, khi các nhà khoa học hiểu rõ hơn vai trò của con đường nitric oxid – cGMP trong mạch phổi, Sildenafil được nghiên cứu và phê duyệt cho tăng áp động mạch phổi. Hành trình này cho thấy một hoạt chất có thể có nhiều ứng dụng khi hiểu đúng cơ chế; bài cơ chế dược lý chính của Sildenafil mô tả nền tảng chung này.

Cơ chế trên mạch phổi

Trong bệnh tăng áp động mạch phổi, lớp nội mô mạch phổi bị rối loạn, sản xuất ít nitric oxid hơn bình thường. Thiếu nitric oxid đồng nghĩa với thiếu cGMP, chất giúp cơ trơn mạch giãn ra và hạn chế tăng sinh tế bào thành mạch. Sildenafil ức chế PDE5, giúp lượng cGMP ít ỏi còn lại tồn tại lâu hơn. Kết quả:

• Giảm trương lực mạch phổi, giảm sức cản mạch phổi.
• Giảm gánh nặng cho tim phải.
• Cải thiện khả năng gắng sức, thường được đánh giá bằng nghiệm pháp đi bộ sáu phút.

Một điểm thú vị: PDE5 ở phổi tăng hoạt động trong bệnh tăng áp phổi, nên thuốc tác động khá "đúng chỗ". Dù vậy, Sildenafil không chữa khỏi bệnh mà giúp kiểm soát triệu chứng và cải thiện chất lượng sống.

Khác biệt giữa hai chỉ định

Người đang dùng Sildenafil cho tăng áp phổi không được dùng thêm bất kỳ thuốc ức chế PDE5 nào khác, kể cả cho mục đích tình dục, nếu không có ý kiến bác sĩ điều trị.

Phối hợp với các thuốc tăng áp phổi khác

Tăng áp động mạch phổi thường được điều trị bằng nhiều nhóm thuốc tác động lên các con đường khác nhau: thuốc đối kháng thụ thể endothelin, thuốc nhóm prostacyclin, và nhóm tác động lên con đường nitric oxid. Sildenafil có thể được phối hợp với một số nhóm này theo phác đồ. Tuy nhiên, Sildenafil tuyệt đối không dùng chung với riociguat, một thuốc kích thích trực tiếp guanylate cyclase cũng dùng trong tăng áp phổi, vì nguy cơ tụt huyết áp. Nitrat cũng là chống chỉ định như trong mọi chỉ định khác, chi tiết ở bài các chống chỉ định tuyệt đối của Sildenafil.

Theo dõi trong quá trình điều trị

• Triệu chứng và khả năng gắng sức: mức độ khó thở, quãng đường đi bộ.
• Siêu âm tim định kỳ: đánh giá áp lực động mạch phổi và chức năng tim phải.
• Xét nghiệm máu: một số chỉ dấu phản ánh tình trạng suy tim.
• Tác dụng phụ: đau đầu, đỏ bừng, khó tiêu, chảy máu cam, rối loạn thị giác, đau cơ.
• Tương tác thuốc: mỗi khi được kê thêm thuốc mới, đặc biệt thuốc kháng nấm, kháng sinh, thuốc chống động kinh có ảnh hưởng tới enzym gan.

Lời khuyên cho người bệnh và gia đình

Tăng áp động mạch phổi là bệnh mạn tính cần theo dõi lâu dài. Không tự ý ngừng thuốc đột ngột, vì triệu chứng có thể nặng lên. Tránh gắng sức quá mức, nhưng vẫn nên vận động nhẹ nhàng theo chỉ dẫn của nhóm điều trị. Tiêm phòng cúm, phế cầu theo khuyến cáo giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng hô hấp làm bệnh nặng thêm. Phụ nữ mắc bệnh cần được tư vấn kỹ về mang thai vì đây là tình huống nguy cơ cao. Nếu đi du lịch bằng máy bay, nên hỏi bác sĩ về nhu cầu thở oxy.

Một số người bệnh lo ngại khi thấy thuốc của mình cùng hoạt chất với thuốc điều trị rối loạn cương. Thực tế, đó chỉ là sự trùng hợp về hoạt chất; mục đích, liều và cách theo dõi hoàn toàn khác. Không nên ngại ngùng mà bỏ điều trị.

Tóm lại

Sildenafil có vai trò thực sự trong điều trị tăng áp động mạch phổi nhờ làm giãn mạch phổi và giảm gánh nặng cho tim phải. Đây là liệu pháp chuyên khoa, dùng theo lịch cố định và cần theo dõi định kỳ. Mọi thay đổi về thuốc nên được thảo luận với bác sĩ điều trị tăng áp phổi.